Leven en vertalen in Toscane

De vertaler

2010-03-06T21:43:00.001+01:00

1) Een VERTALER slaapt. Dat wist u niet hè? En toch is het zo: een VERTALER heeft net zoveel behoefte aan slapen als iedereen. Vergeet dus maar meteen dat hij een mobieltje heeft.
2) Een VERTALER eet. Dit klinkt ongeloofwaardig, maar toch is het zo. Elke VERTALER moet eten. Sterker nog, elke vertaler eet op vaste tijdstippen.
3) Een VERTALER kan een gezin hebben. Dit had u echt niet gedacht hè? Neemt u het van mij aan, ook al is hij VERTALER, hij moet in het weekend uitrusten en aandacht schenken aan zijn gezin, aan zijn vrienden en aan zichzelf, zonder programma’s, belastingen, boeken, virussen enzovoort aan zijn kop.
4) Een VERTALER heeft, net zoals iedereen, geld nodig. Dat hield u niet voor mogelijk hè? Verbazingwekkend inderdaad, maar een VERTALER betaalt ook belastingen. Hij koopt eten, moet het huis verwarmen, schoenen en kleren en zelfs af en toe medicijnen kopen.
5) Lezen en studeren is ook werken. Zwaar werken. Ik bedoel dit niet om te lachen, het is geen grapje! Als een VERTALER geconcentreerd een boek of een tijdschrift leest, dan is hij aan het studeren voor zijn beroep - vakliteratuur heet dat - en is hij dus aan het werken.
6) Knoop het volgende voor eens en voor altijd in uw oren: een VERTALER is geen helderziende, geen kaarten- of glazenbollenlezer. Dacht u dat, dan was u aan het verkeerde adres en moet u een waarzegger of een detective hebben. Een VERTALER moet plannen en programmeren om zijn opdrachten naar behoren te vervullen, of het nou grote of kleine zijn. Correcte inlevertijden zijn dus geen luxe, maar van wezenlijk belang. Als u wonderen wenst te zien, moet u bidden of vasten. Bij een VERTALER kunt u daarvoor niet terecht.
7) Als hij bij vrienden op bezoek is of op een familieréunie, houdt een VERTALER op met VERTALER te zijn en wordt hij een vriend of een familielid, net zoals voordat hij vertaler werd. Net als u heeft hij recht op afleiding; val hem niet lastig met verzoeken om tips of goede raad.
8) “Even iets vertalen”, “even iets opzoeken”, “even iets samenvatten”, “even het menu van mijn restaurant in het Engels vertalen” kan echt niet. Opzoeken, vooral woorden opzoeken, vergt grondig nadenken, veel tijd, concentratie en toewijding.
9) De VERTALER en de mobiele telefoon: een mobieltje is een werkinstrument. Bel dus alleen wanneer het echt nodig is. Ook al betwijfelt u dit, kan een VERTALER buiten zijn werkuren ook andere dingen doen, dingen die u zich in de verste verte niet kunt voorstellen, zoals slapen of vrijen bijvoorbeeld...
10) Met duizend keer opnieuw dezelfde vraag te stellen, bereikt u echt niet dat een VERTALER sneller gaat werken. Herinner hem aan de afspraken, maar wacht verder gewoon de datum af die de VERTALER u heeft beloofd.
11) Als de ochtend normaal afloopt om 13 uur, betekent dit niet dat u hem om 12.58 mag opbellen. Voordat u zoiets stoms doet, denkt u even na en belt u na de lunch, op een normaal uur (zie ook punt 2 2). Dit geldt ook ’s avonds: bel de volgende dag.
12) Het gezegde "wie meer betaalt, bespaart" is niet door VERTALERS bedacht. Ze beamen het wel van harte...
13) Ook een VERTALER is een mens, niet dat ding dat u zich verbeeldde.
14) Omdat u nu alles geleerd hebt over VERTALERS, mag u deze boodschap nu doorsturen naar al uw vrienden.

Professionele jobaanbiedingen onderscheiden van andere die dat niet zijn

2010-02-14T21:37:00.001+01:00

De sneeuw moest het vandaag zonder mijn bewondering stellen omdat ik hard gewerkt heb voor de Italiaanse groep van freelance vertalers.

Volgt wat het eerste resultaat is van dat werken, nadat een brief is ondertekend door 1160 Italiaanse vertalers die gericht is aan hun minister van toerisme.

Veel mensen/vertalers weten niet goed hoe ze een professionele jobaanbieding kunnen onderscheiden van een andere; hoe ze kunnen begrijpen of een klant op zoek is naar een professionele vertaler of naar een amateur.

Echte professionele aanbiedingen

- bevatten geen minimum (maximum dus) prijs die door de klant eenzijdig is besloten
- bevatten geen andere voorwaarden die de klant zelf definieert of laat verstaan als “niet over te onderhandelen”
- bevat een “aanwijzing” van de “geschatte” hoeveelheid tekst
- zegt in welk formaat het bestand wordt geleverd en in welk formaat de klant de vertaling zou willen hebben
- bevat het specifieke onderwerp van de tekst en bij voorkeur ook de lezer voor wie de vertaling bestemd is
- bevat een “aanwijzing” over de tijdspanne waarbinnen de klant de volledig vertaalde tekst “nodig heeft”

De ontmoeting tussen klanten en externe medewerkers is een ontmoeting tussen gelijkwaardige partijen.
Hoe meer de woorden van een jobaanbieding deze gelijkwaardigheid uitdrukken, hoe professioneler de aanbieding is en de klant zou kunnen zijn.
Woorden die ook maar een beetje laten blijken dat de klant eenzijdig alle voorwaarden of ook maar één voorwaarde aan het vastleggen is die normaal gesproken onderwerp van onderhandelen moeten zijn, mag je gerust naast je neerleggen als “niet professioneel”; elk antwoord is verspilde tijd.

Als je denkt dat ergens die vrijheid toch wordt gelaten, kun je antwoorden met zo weinig mogelijk woorden en in zo weinig mogelijk tijd.

Mijn lijst heeft niet de pretentie volledig te zijn.

De kromme toren van Pisa?

2010-02-08T21:23:00.001+01:00

De kromme toren van Pisa staat scheef. Dat weet toch

iedereen? En toch stond hij krom in een vertaling die ik een tijdje geleden NIET mocht verbeteren van een klant, want daar had hij geen geld voor over.

De allerbeste manier om niet de verhoopte verkoopcijfers voor je product in het buitenland te halen, is een onderbetaalde vertaling omdat de copywriter al te veel gekost heeft. Over het hoofd zien dat een vertaler er net zo hard en zo lang aan zit te werken, aan die drie-woorden-slagzin, en alleen maar net iets minder kost omdat zijn vertaling in wezen nog eens door een eigentalige copywriter zou moeten worden bewerkt. Wil je je film kapot krijgen, dan laat je hem vertalen door een vriend. Lap je het aan je laars dat je imago in het buitenland verknald wordt, betaal dan vooral niet voor vertalingen.

Als je je lezers duidelijk wil maken dat je geen enkel respect voor hen hebt, dan moet je vooral op zoek gaan naar lage prijzen voor je vertalingen…

Kunstige kerstballen in Abbadia San Salvatore

2009-12-25T00:01:00.001+01:00

Dit is de crypte in de Abbazia (abdij) van Abbadia San Salvatore, een stadje dat aan de andere kant van de Amiata ligt, in de provincie Siena. De abdij en de kerk dateren uit 763 en waren eerst van de benedictijnen en nu van de cisterciënzers. Op de ene of de andere manier heeft de pastoor van deze parochie geen spoor van zijn kerkelijk gezag in de stad verloren. Dit is de enige kerk van de Amiata volgens mij die bij elke mis bomvol zit.

De pastoor doet daar wel hard zijn best voor. Dit jaar heeft hij besloten van de crypte een kunstkerststal te maken en meteen een traditie in het leven te roepen: elk jaar zal de kerststalcrypte ingeluid worden op 23 december. Voor de gelegenheid nodigde hij de vereniging Arcadia Faber uit om de kerststal in te zegenen met een voorstelling. Koor, clarinettensemble en acteur. Een – ietwat te – gevuld programma met een tiental kerstliederen uit de hele wereld, diverse muziekstukken en fragmenten uit het Kerstverhaal van Dickens (waarvan u hier de versie als ebook vindt, helemaal zoals Dickens het eigenhandig heeft geschreven!).

De op zich al prachtige crypte hangt en staat tot 6 januari vol met kunstwerken, inclusief gedichten en foto’s, van allerlei bereidwillige kunstenaars uit de Amiata. Maar het mooiste kunstwerk is dat van een Mexicaanse pater die ook de huisjes voor het decor van de kerststal heeft geknutseld.

Ongelooflijk mooie enorme kerstballen, met de hand en in reliëf beschilderd in prachtige matte kleuren, versierd met gouden en zilveren krullen, glazen parels en lange kwasten in dezelfde tinten als de ballen zelf, hangen aan lange draden te bengelen boven de hoofden van de binnenkomende kerkgangers. Aan alle draden zijn kastanjeblaadjes geregen. Bij elk zuchtje in de kerk wiebelen, draaien en schitteren de ballen en de blaadjes in het licht van de enorme kandelaber aan het hoge plafond van de verder zo goed als lege maar bijzonder sfeervolle romaanse kerk.

Trouwen in Toscane?

2009-12-16T08:04:00.001+01:00

U kunt wachten totdat u vijftig jaar getrouwd bent en dat in Italië vieren, maar u kunt het ook meteen de eerste keer hier doen.

Een jaar of tien geleden liep ik op de markt en werd ik aangesproken door een mij volslagen onbekend Nederlands stel dat me pardoes verzocht om voor hen te getuigen en te tolken op hun huwelijk in Santa Fiora.

De burgemeester raffelde zijn tekst af en bracht nauwelijks geduld op voor mijn vertaling. Het stel vond alles leuk en we hebben nog steeds contact met elkaar, maar het is gewoon veeeeel beter dit op voorhand te organiseren.

Dit zijn enkele mensen die in Italië leven zoals ik en gespecialiseerd zijn in het organiseren van huwelijken ter plekke:

Het sneeuwt

2009-12-15T11:36:00.001+01:00

Nee, niet echt. Foto is op nieuwjaarsdag 2003 gemaakt.

Gisteren sneeuwde het wel opeens. Om de tien minuten wilde mijn zoon weten hoe hoog de sneeuw lag. Als er namelijk een flink pak ligt, hoeft hij van mij niet naar school omdat de weg niet meteen de eerste dag al wordt geruimd.

Regelmatig ontmoet ik teleurgestelde Duitse toeristen die in de Paasvakantie hun zwembroek niet kunnen gebruiken. Diezelfde mensen zijn meestal helemaal ondersteboven van het feit dat er in Salaiola helemaal “niks” is. Er is geen enkele winkel, geen bar, geen restaurant, en ook geen openbare telefoon meer.

Na enkele dagen valt dat “niks” meestal wel weer mee. De buren zijn zo vriendelijk, ze kletsen honderduit en dat is leuk “ook al begrijpen we er de helft niet van”; er liep een paard zomaar op de weg gisteren, we hebben een lange wandeling in de mooie bossen gemaakt en alle gedichten gelezen op de tegels en de muren van de huizen.

Van de zomer was er een stel dat vijftig jaar getrouwd was terwijl ze hier op vakantie waren. Ze vonden een leuk restaurant in Montenero, een al even onooglijk plaatsje als Salaiola en de eigenaar had voor hen een mis besteld in de kerk van Montelaterone. Of ik asjeblief de pastoor wilde opbellen om te vragen om hoe laat die mis was en of ze iets bijzonders moesten doen of meebrengen. Heb ik verteld dat ze voor het altaar zouden worden geroepen om hun trouwringen opnieuw uit te wisselen. Ik had te veel vertaalwerk, dus kon ik niet aanwezig zijn, maar aan het einde van hun vakantie kwamen ze gedag zeggen, “tot volgend jaar”.

Olijven vertalen

2009-12-06T17:12:00.001+01:00

Zo ziet een olijvenoogst eruit, maar dan wel één die helemaal met de hand wordt gedaan. Letterlijk de olijven van de takken ritsen met je blote handen. Niet met een harkje dus, niet met een elektrisch “handje” zoals ze die dingen hier noemen. Met al die instrumenten gaan de olijven stuk. Wondjes oxideren heel snel in de kisten die een hele dag staan te wachten op vervoer. En dat verandert de smaak van de olijfolie!

Vier dagen hebben we geplukt, mijn vertaalwerk ten spijt, maar het was lekker warm weer en ik heb nu genoeg olie voor een heel jaar. Ik bak er niet mee; mijn olijfolie mag alleen op salade en brood.

Op de avond van de vierde dag kwam ik thuis en vond ik mijn computer morsdood.

Nu heb ik er twee nieuwe, een gloednieuwe en een reserve. Het handige aan morsdode computers is dat je ze soms weer tot leven kunt brengen, dus is de morsdode nu toch weer in gebruik – maar ver uit mijn buurt.

Vertalen is een van de vluchtigste beroepen die er bestaan. Je krijgt een tekst binnen, je vertaalt hem en stuurt hem gelijk weer weg. In het beste geval zie je er nog zinnen of woorden van verschijnen in je vertaalgeheugen, maar in alle andere normale gevallen zie je die tekst nooit van je leven meer terug.

Bij nader inzien hebben computers en internet dus iets van mijn droom gestolen. Ik zie het eindproduct van mijn werk niet meer. Ik “tast” niks meer, behalve een toetsenbord.

Eén keer per jaar enkele dagen olijven gaan plukken, maakt dat vluchtige vertaalwerk even goed. Aan het einde van de dag is je lichaam moe, niet je kop. Je ziet wat je gedaan hebt; je tilt het op, je kunt eraan ruiken, je handen kunnen het voelen en uiteindelijk eet je op waarvoor je gewerkt hebt.

Maar het allermooiste van olijven plukken of in de tuin werken, is dat ik het voor mezelf doe. Teksten vertalen, is altijd “voor anderen” iets doen, iets maken, iets bedenken. De tekst is door een ander bedacht en geschreven. Ok, de vertaalde tekst is alleen van mij zolang ik eraan werk. Zodra hij klaar is, wordt hij weer van een ander.

Gelukkig hoeven olijven niet te worden vertaald.

Pane vecchio: oud (Toscaans) brood

2009-11-17T14:17:00.001+01:00

Oud brood. Als je dat leest in een Italiaans kookboek, kun je vergeten om met het brood dat je thuis kunt krijgen, dezelfde lekkere smaak te produceren die een recept ter plekke in Italië opbrengt. Het probleem is dat het Italiaans brood moet zijn…. Heel vaak is het bovendien Toscaans brood, ongezouten dus, helemaal anders dan al het andere brood in Italië. Volgens mij loont het de moeite om enkele broden in de auto te stoppen als je vakantie hier erop zit.

Bruschetta

Mijn huisvariant van bruschetta is lekker en heel goedkoop. Ik doe op enkele plakken oud brood - Toscaans dus - kleine stukjes tomaat, enkele stukjes mozzarella en basilicum. Bestrooien met zout en besprenkelen met olijfolie. Effe laten staan en het middagmaal is klaar! Ik val in herhaling, maar het spreekt vanzelf dat ook de mozzarella Italiaans moet zijn, de olijfolie en zelfs het zout. Want ook dat smaakt hier anders: zout kopen op vakantie!

De foto komt uit de lekkere blog van La casereccia, een restaurant vlakbij Ischia dat online recepten in het Engels publiceert in een “cooking class”.

Pierce Walk….in Salaiola!

2009-11-05T21:45:00.001+01:00

Dan zit je net te denken, verdorie, in dit boerengat gebeurt ook nooit iets en ik zit hier altijd in mijn eentje en niet eens hardop tegen die stomme computer te praten, altijd woorden van een ander te vertalen en dan wordt er plotsklaps op je deur geklopt. Er klopt nooit iemand aan de deur! Ik woon te afgelegen, de postbode roept mijn naam al vanuit de verte en mijn buurvrouw zie ik in de spiegel voorbij het raam achter me lopen dus voor haar doe ik de deur open nog voordat ze kan aanbellen of kloppen….Wantrouwig kijk ik uit het keukenraam en zie een jong blond, mij totaal onbekend, meisje staan.

17 jonge Amerikanen van de Franklin Pierce University in New Hampshire hebben vannacht in hun enorme (party)tent op het grasveld achter mijn huis geslapen. Maar voordat het zover was, hebben we gepraat, gelachen, een reisweg uitgestippeld, treintickets besteld, honderden vragen beantwoord en gesteld. Kwamen er ook nog drie Duitse vrienden aankloppen die weer allerlei problemen hadden met de Italiaanse bureaucratie. Belde mijn Nederlandse collega ook nog op met een vertaalkwestie; dat maakt 4 verschillende talen op 1 dag. Walk… de Amerikaanse groep is aan het einde toe van hun vier maanden durende verblijf te voet doorheen Europa: Spanje, Ierland, Italië.

Salaiola poëziedorp

2009-11-01T20:33:00.001+01:00

Omdat wij in Salaiola een jaarlijks poëziefeest organiseren met een poëziewedstrijd op nationaal niveau, is het hele plaatsje mettertijd een poëziedorp geworden. Naast de weg die zich naar het dorp boven op de heuvel slingert, lees je hier en daar gedichten. De tekst hierboven staat op de muur van de oude overdekte openbare was- en drinkwaterplaats. Het gedicht is van Antonio Bonchino, een dichter-schrijver uit Rome die zijn vakanties al dertig jaar lang in Salaiola doorbrengt.

Paddestoelen en kastanjes

2009-10-27T15:39:00.002+01:00

De paddestoelen, maar vooral de kastanjeboleten, laten zich niet zien dit jaar. De zon schijnt nu wel al weer enkele dagen en het heeft flink geregend, maar het is te koud en de aarde is niet nat genoeg.

Het kastanjefeest in Arcidosso was weer een succes ondanks de regen en de kou. Ik heb voor het eerst in een "cantina" gegeten, buiten... maar de sfeer was vrolijk en de "oude stad" is VEEL mooier dan ik dacht, met piepkleine steegjes, brugjes, oeroude deuren, verhalen van de mensen die er opgegroeid zijn. Nu nog wachten op de foto's.

Arcidosso, Monte Amiata en kastanjes

2009-10-11T00:58:00.007+02:00

Arcidosso, met iets minder dan 5000 inwoners, ligt aan de voet van de Monte Amiata die je op zijn beurt een tachtigtal kilometer onder Siena moet zoeken en een zestigtal kilometer landinwaarts vanuit Grosseto, wat ook meteen de naam is van de provincie in Toscane waartoe dit stadje behoort.

Het landschap verschilt compleet van dat wat elke toerist verwacht van Toscane: er zijn geen glooiende heuvels met een eenzaam landgoed en enkele cypressen tegen de horizon. Ook de Toscaanse knoestige olijfbomen en bloeiende wijngaarden ontbreken hier. Toch ligt het stadje midden in het groen: de kruinen van kastanjebomen. De vruchten daarvan worden in de herfst geraapt en verkocht. Kastanjes zijn, op enkele olijfolie- en wijnbedrijfjes na, zowat de enige, geliefde en gehate, vruchten van dit bergachtige gebied. Elk gezin bezit wel een kastanjebos dat het hele jaar door moet worden schoongehouden in de hoop dat het in de herfst wat opbrengt. Vanaf eind september zie je overal rookpluimpjes uit de bossen ten hemel klimmen: keurig geharkte blaadjes en gemaaid gras worden naarstig verbrand zodat onze bossen op Engelse tuinen lijken. Sinds enkele jaren hebben we naast het traditionele kastanjemeel ook een lekker kastanjebier.

De Amiata is 1738 meter hoog. Dat betekent dat er met een beetje geluk in de winter sneeuw op ligt waarop de mensen uit de stad, maar vooral uit Grosseto, gaan skiën, sleeën of snowboarden. Helemaal boven op de berg staan torenhoge beukenbomen. Andere "toppen" in het landschap zijn de Aquilaia, de Vettoraia en Montelabro met een eigen door de kerk verstoten "heilige", heremiet en volksheld, David Lazzaretti. Arcidosso heeft een Parco Faunistico dat heel mooi is, ook al is het niet erg groot.

Het stadje heeft een eigen Streetband en een koor waarin ik zelf ook sinds twee jaar zing. De leukste gebeurtenis van het jaar is de "Cantamaggio": in de nacht van 31 april trekken we door alle gehuchten van Arcidosso met meiliedjes die de lente, een vruchtbare zomer en de liefde bezingen.